Nörobilişsel bozukluk; beynin sinir hücrelerinde meydana gelen hasar sonucu ortaya çıkan ve bilişsel işlevleri etkileyen nörolojik durumları tanımlar.
Etkilenebilen alanlar:
- Hafıza
- Dikkat
- Dil
- Planlama ve organizasyon
- Problem çözme
- Sosyal davranış
Bozukluklar hafif ya da ağır düzeyde olabilir ve kişinin bağımsız yaşam becerilerini etkileyebilir.
DEMANS
Demans (Bunama) Nedir?
Demans; hafıza, düşünme, dil ve davranış alanlarında ilerleyici bozulma ile karakterize bir klinik tablodur. Günlük yaşam aktivitelerini etkiler.
65 yaş üzerinde daha sık görülmekle birlikte daha genç yaşlarda da ortaya çıkabilir. Demansın ileri evrelerinde beslenme ve yutma güçlükleri eşlik edebilir.
Demans Türleri
1. Alzheimer Hastalığı
Demansın en sık nedenidir (%60–80). İlk belirti genellikle hafıza kaybıdır.
2. Vasküler Demans
Beyin damar hastalıklarına bağlı gelişir.
Planlama ve problem çözme güçlüğü ön plandadır.
3. Lewy Cisimciği Demansı
Görsel halüsinasyonlar ve dikkat dalgalanmaları görülebilir.
4. Frontotemporal Demans
Davranış ve kişilik değişiklikleri ön plandadır.
5. Parkinson ve Huntington Hastalığına Bağlı Demans Demans Belirtileri
- Yakın bellek kaybı
- Sözcük bulma güçlüğü
- Dil ve iletişim bozulmaları
- Muhakeme ve karar verme güçlüğü
- Dikkat azalması
- Kişilik değişiklikleri
- Zaman-mekân karışıklığı
Demans ve Hafif Kognitif Bozukluk Farkı
Hafif Kognitif Bozuklukta günlük yaşam bağımsızlığı korunur.
Demansda ise günlük yaşam becerileri belirgin şekilde etkilenir ve ilerleyicidir.
Primer Progresif Afazi (PPA)
Dil becerilerinin yavaş ve ilerleyici şekilde bozulduğu nörolojik bir sendromdur. En belirgin bulgu sözcük bulma güçlüğüdür.
Tanı için en az iki yıl boyunca bozulmanın ağırlıklı olarak dil alanıyla sınırlı olması gerekir.
Dil ve Konuşma Terapisinin Rolü
İstanbul Atlas Üniversitesi Dil ve Konuşma Terapisi Birimi’nde:
- Bilişsel-iletişim değerlendirmesi yapılır
- İletişim stratejileri geliştirilir
- Telafi edici teknikler öğretilir
- Alternatif ve destekleyici iletişim yöntemleri uygulanır
- Yutma değerlendirmesi yapılır
- Aile ve bakıcı eğitimi sağlanır
Amaç; bireyin bağımsızlığını ve yaşam kalitesini mümkün olan en üst düzeyde korumaktır.
Demans Riskini Azaltmaya Yardımcı Faktörler
- Düzenli fiziksel aktivite
- Dengeli beslenme
- Sosyal katılım
- Zihinsel aktivite
- Kaliteli uyku
- Sigara ve alkolün sınırlandırılması