KEKEMELİK NEDİR?
Kekemelik; konuşma akıcılığının ses, hece veya tek heceli sözcük tekrarları, ses uzatmaları ve bloklarla kesintiye uğraması ile karakterize nörogelişimsel bir akıcılık bozukluğudur.
Birey ne söylemek istediğini bilir; ancak konuşma motor planlama ve zamanlama süreçlerindeki aksaklıklar nedeniyle konuşma akışı istemsiz biçimde bozulur.
Kekemelik yalnızca konuşma yüzeyinde görülen bir durum değildir. Bilişsel, duygusal ve sosyal boyutları olan çok faktörlü bir yapıya sahiptir.
KEKEMELİK BULGULARI
1. Temel Davranışlar
- Sözcük başı ses/hece tekrarları
- Ses uzatmaları
- Bloklar
2. İkincil Davranışlar
- Göz kırpma
- Baş hareketleri
- Vücuttan destek alma
3. Kaçınma Davranışları
- Sözcük değiştirme
- Konuşma ortamlarından kaçınma
- Erteleme ifadeleri (“mmm”, “şey”)
GÖRÜLME SIKLIĞI
- Çocuklukta: %5
- Yetişkinlikte: %1
- Erkek/Kadın oranı: yaklaşık 4:1
KEKEMELİĞİN SEYRİ
Gelişimsel Kekemelik
Genellikle 2–4 yaş arasında başlar.
Vakaların yaklaşık %75–80’i kendiliğinden düzelebilir.
Ancak 8 yaş sonrası devam eden vakalarda kronikleşme riski artar.
Edinilmiş Kekemelik
- Nörojenik (beyin hasarı, travma )
- Psikojenik (yoğun psikolojik travma sonrası)
KRONİKLEŞME RİSK FAKTÖRLERİ
- 3,5 yaş sonrası başlangıç
- Erkek cinsiyet
- Aile öyküsü
- 12 aydan uzun sürmesi
- Eşlik eden dil/DEHB sorunları
KEKEMELİĞİN NEDENLERİ
Güncel bilimsel yaklaşım kekemeliğin:
✔ Genetik
✔ Nörolojik
✔ Motor planlama
✔ Dil işleme
✔ Bilişsel süreçler
✔ Duygusal düzenleme
Alanlarının etkileşimi sonucu ortaya çıktığını göstermektedir. Kekemelik:
❌ Travma sonucu oluşmaz
❌ Anne-baba hatası değildir
❌ Taklit ile gelişmez
HIZLI-BOZUK KONUŞMA (CLUTTERING)
Hızlı-bozuk konuşma, konuşmanın anormal derecede hızlı ve düzensiz olmasıdır. Belirtiler:
- Heceleri atlama
- Sözdizimsel karışıklık
- Uygunsuz duraklama
- Konu organizasyonunda bozulma
- Farkındalık düşüklüğü
Kekemelikten farklıdır; ancak bazen birlikte görülebilir.
TERAPİ YAKLAŞIMLARI
Terapiler yaşa göre değişir:
Okul Öncesi
- Aile merkezli müdahale
- Akıcılık dostu iletişim ortamı
- Çocuğun olumsuz tutum geliştirmesini önleme
Okul Çağı
- Akıcılık teknikleri
- Kaçınma azaltma
- Duygusal çalışma
- Okul iş birliği
Ergen & Yetişkin
- Akıcılık şekillendirme
- Kekemelik modifikasyonu
- Bilişsel-duygusal yapılandırma
- Genelleme çalışmaları Amaç:
Bireyin “tamamen kekememesi” değil,
Etkili ve özgüvenli bir iletişim kurabilmesidir.
NE ZAMAN BAŞVURMALISINIZ?
- Takılmalar 6 aydan uzun sürüyorsa
- Şiddet artıyorsa
- Kaçınma davranışları başladıysa
- Çocuk konuşmaktan korkuyorsa Erken değerlendirme en doğru yaklaşımdır.